Căn cơ của bạn đang ở đâu?
Học thi kệ toát yếu - Ấn Quang Đại Sư
Có rất nhiều người khi bước vào con đường học Phật đều hỏi: “Pháp môn nào nhanh nhất?”, “Thiền có cao hơn Tịnh độ không?”, “Làm sao để kiến tánh?”, “Có công án nào giúp ngộ nhanh không?” Nhưng sau khi đọc hai bài “Luận về Ngộ Chứng” và “Luận về Tông, Giáo” của Ấn Quang Đại Sư, chúng ta sẽ nhận ra rằng những câu hỏi ấy đều chưa phải là điều quan trọng nhất. Điều quan trọng nhất là: căn cơ của mình đang ở đâu?
Nếu chỉ có một con đường dành cho tất cả mọi người, Đức Phật đã không giảng vô số pháp môn suốt một đời giáo hóa. Sở dĩ có Thiền, Tịnh độ, Giáo, Mật và nhiều phương pháp tu khác nhau là vì con người không giống nhau. Có người trí tuệ rất bén nhạy, có người tín tâm rất sâu, có người định lực mạnh, có người lại dễ tán loạn; có người sống giữa gia đình, công việc, xã hội đầy áp lực, có người dành trọn đời trong cửa thiền môn. Vì căn cơ khác nhau nên pháp tu cũng phải khế hợp. Trong Phật pháp, điều quan trọng không phải là pháp môn nào cao hay thấp, mà là pháp môn nào phù hợp với chính mình.
Sai lầm lớn nhất của người tu thời nay là chưa muốn bắt đầu từ điều căn bản, mà đã muốn đi ngay đến điều cao nhất. Mới học vài tháng đã hỏi về kiến tánh, đọc vài công án đã muốn bàn Thiền, có chút cảm giác an tịnh đã cho rằng mình khai ngộ, có vài trải nghiệm đặc biệt đã nghĩ mình chứng đắc. Chính vì vậy, Ấn Quang Đại Sư mới nhấn mạnh: ngộ chưa phải là chứng. Người đại ngộ có thể thấy được chân lý, hiểu được bản tâm, hiểu kinh rất sâu, nhưng tham, sân, si và tập khí vẫn chưa đoạn hết. Ngộ giống như một người đứng xa đã thấy được ngôi nhà của mình khi mây tan; còn chứng là thật sự đi hết con đường, bước vào nhà và sống trong ngôi nhà ấy.
Chứng còn khó hơn rất nhiều. Theo hệ thống mà Ấn Quang Đại Sư dẫn lại, người tu phải đoạn trừ Kiến Hoặc, Tư Hoặc, rồi phá dần vô minh. Kiến Hoặc là những nhận thức sai lầm về cái tôi và thế giới. Tư Hoặc là tham ái, sân hận, si mê và những tập khí sâu dày đã tích lũy từ lâu. Vì vậy, ngay cả Trí Giả Đại Sư, bậc được đời sau tôn xưng là “Tiểu Thích Ca”, khi sắp viên tịch vẫn khiêm tốn nói mình chỉ chứng đến địa vị Ngũ phẩm. Nếu những bậc đại đức còn khiêm cung như vậy, thì người mới học Phật càng không nên dễ dàng tự nhận mình đã ngộ hay đã chứng.
Ấn Quang Đại Sư không phủ nhận Thiền. Ngược lại, ngài rất tôn trọng Thiền tông. Nhưng ngài nhấn mạnh một điều rất thực tế: Giáo độ khắp ba căn; Tông chỉ độ thượng căn. Điều này không có nghĩa Thiền cao hơn hay thấp hơn các pháp môn khác, mà là Thiền trực chỉ đòi hỏi căn cơ rất sâu. Nếu người chưa đủ nền tảng mà chỉ thích nghiên cứu công án, bàn chuyện kiến tánh, hoặc bắt chước ngôn ngữ của các Thiền sư, rất dễ rơi vào hiểu lầm. Công án vốn là phương tiện để phá chấp, nhưng nếu dùng công án để tranh luận, khoe hiểu biết hay xây dựng hình ảnh bản thân, thì công án không còn là phương tiện giác ngộ nữa mà trở thành chướng ngại.
Thời mạt pháp đáng sợ không phải vì thiếu pháp môn, mà vì con người không biết mình là ai, không biết căn cơ của mình, không biết khả năng của mình và không biết mình đang đứng ở đâu trên con đường tu. Vì vậy, người ta dễ chạy theo điều cao siêu, thích những lời huyền bí, tìm kiếm thần thông, tin vào người tự xưng chứng ngộ, rồi xem thường những điều căn bản như giữ giới, tin nhân quả, sám hối và sửa mình. Ấn Quang Đại Sư ví đó như “kẻ mù dẫn người mù”, người dẫn đường chưa sáng, người đi theo cũng chưa sáng, cuối cùng cùng nhau đi lạc.
Vậy làm sao biết pháp môn nào phù hợp với mình? Đừng vội hỏi pháp môn nào nhanh nhất. Hãy tự hỏi: sau khi tu, mình có bớt nóng giận không, có bớt tham danh tham lợi không, có sống chân thật hơn không, có khiêm tốn hơn không, gia đình mình có bình an hơn không, mình có thương người hơn không? Nếu câu trả lời là có, thì đó chính là pháp môn phù hợp. Một pháp môn giúp ta giảm phiền não còn quý hơn một pháp môn nghe rất cao nhưng chỉ làm tăng ngã mạn.
Sau hơn một trăm năm, lời cảnh tỉnh của Ấn Quang Đại Sư vẫn còn nguyên giá trị, thậm chí càng đúng hơn trong thời đại Internet. Ngày nay chúng ta có thể xem hàng nghìn bài giảng, đọc hàng trăm cuốn sách, thuộc rất nhiều thuật ngữ Phật học, nhưng biết nhiều không đồng nghĩa với tu được nhiều. Nói hay không đồng nghĩa với chuyển hóa. Hiểu đạo không đồng nghĩa với sống được với đạo. Có lẽ vì vậy mà bài học lớn nhất của Ấn Quang Đại Sư không phải là bảo chúng ta chọn Thiền hay Tịnh độ, mà là nhắc chúng ta hãy biết mình là ai, biết căn cơ của mình ở đâu, chọn đúng pháp môn, gặp đúng minh sư và lấy sự chuyển hóa thân tâm làm thước đo duy nhất của việc tu hành.
Chia sẻ từ Admin Thu Hồng (Học thi kệ toát yếu - Ấn Quang Đại Sư).